Nebulizacja w astmie dziecięcej umożliwia podanie leku do dróg oddechowych, co może ułatwić szybkie złagodzenie objawów, np. świszczący oddech czy duszność. Sposób i dawkę leku zawsze ustala lekarz. Podczas zabiegu dziecko powinno spokojnie oddychać przez ustnik lub maskę. W razie nasilonej duszności, sinienia lub braku poprawy konieczna jest pilna pomoc medyczna.

Nebulizacja może ułatwić podanie leku dziecku, które w czasie duszności nie potrafi prawidłowo wykonać wdechu z inhalatora ciśnieniowego. Dotyczy to szczególnie niemowląt, małych dzieci oraz pacjentów z nasilonym świszczącym oddechem.

Leki stosowane w nebulizacji i wskazania

W ostrym skurczu oskrzeli najczęściej stosuje się salbutamol, czyli krótko działający lek rozszerzający oskrzela. Zmniejsza on duszność, świsty i uczucie zaciskania w klatce piersiowej, ale jego częste użycie może powodować drżenie rąk, kołatanie serca, niepokój lub ból głowy. W cięższym zaostrzeniu lekarz może zalecić także bromek ipratropium, najczęściej w połączeniu z salbutamolem. Budezonid w zawiesinie do nebulizacji należy do glikokortykosteroidów wziewnych. Ogranicza stan zapalny, lecz nie działa natychmiast jak lek ratunkowy.

Stosuje się go według indywidualnego schematu, najczęściej jako element leczenia kontrolującego.

Sól fizjologiczna może służyć jako rozcieńczalnik, jednak sama nie przerywa napadu astmy. Nie należy wlewać do nebulizatora olejków eterycznych, naparów ziołowych, leków doustnych ani preparatów niewskazanych do tej drogi podania.

Nebulizację w domu można sprawdzić wyłącznie wtedy, gdy:

• lek i dawka zostały wcześniej zalecone przez lekarza;
• dziecko ma objawy zgodne z indywidualnym planem leczenia;
• potrafi spokojnie siedzieć lub być trzymane w pozycji pionowej;
• rodzic zna sytuacje wymagające pilnej pomocy medycznej.

Bezpieczne wykonanie zabiegu w domu

Dziecko powinno siedzieć wyprostowane i oddychać spokojnie przez dobrze dopasowaną maskę albo ustnik. Komora nebulizatora musi być napełniona właściwą objętością roztworu, a urządzenie ustawione zgodnie z instrukcją producenta.

Nie należy prowadzić zabiegu w czasie snu, ponieważ nieszczelna maska mocno ogranicza dostarczanie aerozolu. Po nebulizacji glikokortykosteroidem dziecko powinno wypłukać usta, a po zastosowaniu maski także umyć twarz, co zmniejsza ryzyko pleśniawek i podrażnienia skóry. Po każdym użyciu trzeba rozłożyć elementy mające kontakt z lekiem, umyć je według instrukcji, dokładnie wysuszyć i często dezynfekować. Filtry oraz przewody wymienia się zgodnie z zaleceniami producenta. Narastająca duszność, trudność w mówieniu, sinienie ust, senność, wciąganie przestrzeni między żebrami lub brak poprawy po leku ratunkowym wymagają natychmiastowego wezwania pomocy medycznej.

Leki stosowane w nebulizacji w czasie zaostrzenia astmy

Nebulizacja umożliwia podanie leku w postaci aerozolu bez wymogu skoordynowania wdechu z uruchomieniem inhalatora. U dzieci z astmą wykorzystuje się ją przede wszystkim wtedy, gdy duszność jest nasilona, dziecko nie potrafi efektywnie użyć inhalatora ciśnieniowego ze spejserem albo konieczne jest podawanie dużych, powtarzanych dawek leku. Podstawowym preparatem jest salbutamol, krótko działający agonista receptorów β₂. Rozkurcza mięśnie gładkie oskrzeli i zmniejsza świsty, kaszel oraz uczucie duszności.

Stosuje się go w zaostrzeniu astmy, zawsze zgodnie z dawką określoną przez lekarza.

W ciężkim napadzie nebulizacje mogą być powtarzane pod kontrolą personelu medycznego, z oceną częstości oddechów, tętna i wysycenia krwi tlenem. U dzieci z ciężkim zaostrzeniem do salbutamolu można dołączyć bromek ipratropium. Lek ten działa cholinolitycznie i także rozszerza oskrzela. Nie jest przeznaczony do rutynowego, samodzielnego stosowania przy każdym epizodzie kaszlu; największą korzyść przynosi w pierwszej fazie ciężkiego napadu, przede wszystkim gdy odpowiedź na sam salbutamol jest niewystarczająca.

Nebulizacja leków rozszerzających oskrzela nie leczy stanu zapalnego odpowiadającego za astmę, dlatego nie zastępuje leczenia przeciwzapalnego ani oceny lekarskiej.

Kiedy nebulizacja jest niewystarczająca?

W ciężkim napadzie dziecko może wymagać tlenu, powtarzanych inhalacji, glikokortykosteroidu ogólnego, a niekiedy leczenia szpitalnego.

Doustny lub dożylny steroid działa systemowo i bywa potrzebny, gdy objawy są znaczne albo utrzymują się mimo leków wziewnych. Narastająca duszność, trudność w mówieniu, sinienie ust, senność, wyczerpanie oddechowe lub brak poprawy po leku ratunkowym wymagają pilnego wezwania pomocy medycznej. Nebulizator domowy nie powinien opóźniać transportu do szpitala ani służyć do samodzielnego modyfikowania leczenia. Domowa nebulizacja u dziecka z astmą wymaga leku zgodnego z zaleceniem oraz kontroli sprzętu, higieny i oddechu.

Bezpieczne przygotowanie nebulizacji u dziecka z astmą

Nebulizator należy stosować wyłącznie według indywidualnego planu leczenia.

Dawki, częstotliwość i rodzaj preparatu ustala lekarz; samodzielne zwiększanie ilości leku może wywołać kołatanie serca, drżenie lub zaburzenia rytmu. Do urządzenia wolno wlewać tylko lek przepisany do nebulizacji, ewentualnie jałowy roztwór soli fizjologicznej, jeśli zalecono go do rozcieńczenia. Olejki eteryczne, woda kranowa, napary ziołowe i domowe mieszaniny są przeciwwskazane. Przed rozpoczęciem opiekun powinien umyć ręce, sprawdzić szczelność przewodu oraz czystość komory. Dziecko powinno siedzieć prosto, spokojnie oddychać i mieć dobrze dopasowaną maskę; u starszych dzieci można użyć ustnika. Podczas zabiegu nie należy pozostawiać go bez nadzoru.

• umycie rąk przed przygotowaniem sprzętu i leku;
• sprawdzenie, czy nebulizator oraz przewód nie są uszkodzone;
• odmierzenie dawki wyłącznie za pomocą zaleconej strzykawki lub miarki;
• utrzymanie dziecka w pozycji siedzącej;
• kontrolowanie szczelnego przylegania maski do twarzy;
• obserwowanie oddechu, koloru skóry i zachowania dziecka;
• umycie, osuszenie i przechowywanie elementów zgodnie z instrukcją producenta.

Po każdym użyciu należy rozmontować części mające kontakt z lekiem i wydzieliną, umyć je zgodnie z instrukcją, dokładnie wypłukać oraz pozostawić do całkowitego wyschnięcia. Przewodu powietrznego nie zanurza się w wodzie, chyba że producent wyraźnie na to zezwala.

Elementów nebulizatora nie powinno się współdzielić między dziećmi. Nebulizacja nie zastępuje pilnej pomocy medycznej w czasie ciężkiego zaostrzenia astmy. Narastająca duszność, zaciąganie międzyżebrzy, sinienie ust, trudność w mówieniu, senność albo brak poprawy po leku ratunkowym wymagają natychmiastowego telefonu pod numer 112 lub 999. Nie należy opóźniać wezwania zespołu ratownictwa, przygotowując kolejną dawkę. Po zabiegu trzeba przepłukać usta, jeśli zastosowano wziewny glikokortykosteroid, oraz zgłosić lekarzowi nietypowe działania niepożądane.

Jeśli po nebulizacji dziecko nadal ma wyraźną duszność, świszczący oddech lub trudność w mówieniu, należy potraktować sytuację jako pilną. Brak poprawy po leku rozszerzającym oskrzela podanym zgodnie z indywidualnym planem leczenia wymaga szybkiego kontaktu z lekarzem, a przy nasilonych objawach – wezwania pogotowia pod numerem 112 lub 999.

Kiedy po nebulizacji dziecka z astmą skontaktować się z lekarzem?

Z lekarzem należy skontaktować się jeszcze tego samego dnia, gdy objawy ustępują tylko częściowo, szybko nawracają albo dziecko potrzebuje leku ratunkowego częściej niż zalecił pulmonolog. Konsultacji wymaga także sytuacja, w której nebulizacja nie przynosi wyraźnej poprawy po około 15-20 minutach lub konieczne jest powtarzanie dawek. Nie należy samodzielnie zwiększać częstotliwości inhalacji ani łączyć preparatów bez uzgodnienia z lekarzem. Pilnej oceny wymaga nasilony kaszel nocny, przyspieszony oddech, uczucie ucisku w klatce piersiowej, wyraźne osłabienie, wymioty uniemożliwiające przyjęcie leków oraz gorączka lub objawy infekcji, które pogarszają kontrolę astmy. Jeżeli dziecko ma pulsoksymetr, saturacja poniżej wartości ustalonej przez lekarza, szczególnie poniżej 92%, jest sygnałem alarmowym. Wynik trzeba interpretować razem ze stanem klinicznym, ponieważ pomiar może być niedokładny przy zimnych palcach lub ruchu.