Po użądleniu pszczoły usuń żądło, delikatnie je zeskrobująci przyłóż zimny okład. Obserwuj organizm. Jeśli pojawią się duszność, obrzęk języka lub gardła, zawroty głowy, osłabienie albo uogólniona pokrzywka, natychmiast użyj adrenaliny, jeśli została przepisanai zadzwoń pod numer 112. Osoba uczulona powinna zawsze mieć przy sobie autostrzykawkę adrenaliny.
Użądlenie przez pszczołę u osoby uczulonej na jad może wywołać reakcję ograniczoną do skóry albo szybko postępującą anafilaksję.
Największe zagrożenie stanowią obrzęk dróg oddechowych, skurcz oskrzeli i gwałtowny spadek ciśnienia. Ten tekst jest przeznaczony dla osób, które mają rozpoznaną alergię, posiadają autostrzykawkę z adrenaliną lub były świadkami użądlenia. O zastosowaniu leku decydują objawy, a nie wyłącznie wielkość obrzęku czy miejsce wkłucia. Adrenalina podana odpowiednio wcześnie może zahamować rozwój ciężkiej reakcji; zwlekanie z jej użyciem zwiększa ryzyko niewydolności oddechowej i krążeniowej.
Objawy wymagające natychmiastowej adrenaliny
Po użądleniu należy obserwować poszkodowanego, przede wszystkim w pierwszych minutach. Anafilaksja może rozpocząć się od mrowienia, uczucia gorąca, pokrzywki, świądu i obrzęku warg, ale nie zawsze występują zmiany skórne.
Alarmujące są chrypka, świszczący oddech, duszność, trudności w połykaniu, uczucie zaciskania gardła, zawroty głowy, osłabienie, bladość, omdlenie, powtarzające się wymioty lub nagły ból brzucha.
Adrenalinę należy podać natychmiast, gdy pojawia się duszność, obrzęk gardła, zaburzenia krążenia albo szybko narastające objawy ogólne:
- Wyjmij autostrzykawkę i przyłóż ją do zewnętrznej części uda, przez ubranie lub prosto na skórę, zgodnie z instrukcją konkretnego urządzenia.
- Po podaniu adrenaliny zadzwoń pod 112 lub 999, określając podejrzenie anafilaksji po użądleniu pszczoły.
- Ułóż osobę z objawami krążeniowymi na plecach z uniesionymi nogami; przy nasilonej duszności pozwól jej przyjąć pozycję siedzącą, nie pozostawiając jej samej.
- Jeśli po 5-15 minutach poprawa nie nastąpi albo objawy się nasilą, użyj drugiej autostrzykawki, jeżeli jest dostępna i przewidziana w indywidualnym planie leczenia.
Adrenalina a reakcja ograniczona do miejsca użądlenia
Ból, zaczerwienienie i obrzęk wyłącznie wokół wkłucia najczęściej nie potrzebują adrenaliny. Żądło pszczoły trzeba możliwie szybko usunąć, najlepiej zeskrobując je krawędzią karty; ściskanie może wtłoczyć dodatkową porcję jadu. Miejsce można schłodzić. Leki przeciwhistaminowe łagodzą świąd i pokrzywkę, lecz nie zastępują adrenaliny w anafilaksji.
Steryd ani inhalator także nie powinny opóźniać jej podania.
| Objawy po użądleniu | Adrenalina | Dalsze działanie |
|---|---|---|
| Ból i mały obrzęk miejscowy | Nie | Chłodzenie, obserwacja |
| Rozległa pokrzywka bez duszności | Zgodnie z planem lekarza | Kontakt medyczny i obserwacja |
| Duszność, chrypka, obrzęk języka | Natychmiast | Telefon 112/999 |
| Omdlenie, bladość, gwałtowne osłabienie | Natychmiast | Wezwanie zespołu ratownictwa |
Po każdorazowym użyciu adrenaliny konieczna jest ocena szpitalna, nawet jeśli objawy ustąpiły. Osoba z przebytą anafilaksją powinna mieć dwa autostrzykawki, pisemny plan działania i konsultację alergologiczną dotyczącą immunoterapii jadem owadów.
Objawy ogólnoustrojowej reakcji po użądleniu
Typowa reakcja miejscowa obejmuje ból, zaczerwienienie, świąd i obrzęk ograniczony do okolicy użądlenia. Może narastać przez parę godzin, ale sama w sobie najczęściej nie oznacza anafilaksji.
Pilnej pomocy wymaga sytuacja, w której objawy pojawiają się poza miejscem użądlenia albo szybko obejmują parę układów organizmu.
Sygnały alarmowe to przede wszystkim pokrzywka na całym cieleintensywny świąd skóry, nagłe zaczerwienienie lub bladość, obrzęk warg, języka, twarzy albo gardła.
Niebezpieczne są także chrypka, uczucie zaciskania gardła, świszczący oddech, duszność, trudności w połykaniu i mówieniu. Reakcja może powodować skurcz oskrzeli, kaszel, ucisk w klatce piersiowej, zawroty głowy, osłabienie, splątanie, omdlenie lub gwałtowny spadek ciśnienia. Objawy ze strony przewodu pokarmowego – kurczowy ból brzucha, powtarzające się wymioty lub biegunka – także mogą należeć do obrazu anafilaksji, szczególnie gdy występują razem ze zmianami skórnymi, dusznością albo zasłabnięciem. Anafilaksja może rozwinąć się w ciągu kilku minut, ale czasem narasta po kilkudziesięciu minutach; nie wolno czekać na pojawienie się wszystkich objawów.
Kiedy obrzęk wymaga natychmiastowej pomocy?
Obrzęk obejmujący usta, język lub gardło jest stanem zagrożenia życia, nawet jeśli oddychanie początkowo wydaje się prawidłowe. Szczególnie pilna jest reakcja po użądleniu w jamie ustnej, język, szyję lub w pobliżu oka. Obrzęk dróg oddechowych może szybko się nasilić. U dziecka niepokojące są nagła bladość, wiotkość, nietypowa senność, trudność w płaczu lub mówieniu oraz przyspieszony oddech. U osoby dorosłej alarmem może być nagłe osłabienie, zimny pot i wrażenie zbliżającego się omdlenia.
Jak postępować przed przyjazdem zespołu ratownictwa?
Przy podejrzeniu anafilaksji należy natychmiast zadzwonić pod 112 lub 999 i powiedzieć, że doszło do użądlenia oraz wystąpiły objawy ciężkiej reakcji alergicznej. Osoba mająca przepisany autostrzykawkę z adrenaliną powinna użyć go niezwłocznie w zewnętrzną część uda, przez ubranie, zgodnie z instrukcją urządzenia.
Adrenalina jest leczeniem pierwszego wyboru; leki przeciwhistaminowe nie zastępują jej w anafilaksji.
Poszkodowanego należy położyć i unieść mu nogi, chyba że ma nasilone trudności w oddychaniu – wtedy powinien przyjąć pozycję półsiedzącą. Osoba nieprzytomna, ale oddychająca, powinna zostać ułożona na boku. Nie wolno pozwalać jej chodzić ani prowadzić samochodu. Jeśli żądło pozostało w skórze, trzeba je szybko usunąć, najlepiej zeskrobując krawędzią karty; nie należy zwlekać z podaniem adrenaliny. Przy braku poprawy lub nawrocie objawów po 5-15 minutach można zastosować drugą dawkę, jeśli jest dostępna i zaleca ją instrukcja, równocześnie oczekując na pogotowie.
Po użądleniu pszczoły nagłe trudności w oddychaniu, obrzęk języka lub omdlenie potrzebują natychmiastowego użycia adrenaliny.
Autostrzykawka z adrenaliną przy anafilaksji po użądleniu pszczoły
Adrenalina jest lekiem pierwszego wyboru w ciężkiej reakcji alergicznej.
Należy ją podać, gdy pojawiają się objawy anafilaksji: duszność, świszczący oddech, chrypka, szybko narastający obrzęk gardła lub języka, uogólniona pokrzywka połączona z osłabieniem, spadkiem ciśnienia, zawrotami głowy albo wymiotami. Nie wolno czekać na utratę przytomności ani próbować zastępować adrenaliny lekiem przeciwhistaminowym.
Autostrzykawkę przykłada się do zewnętrznej, środkowej części uda, także przez ubranie, jeśli zdjęcie odzieży opóźni pomoc. Po zdjęciu zabezpieczenia urządzenie mocno dociska się do uda i utrzymuje przez czas wskazany w instrukcji konkretnego modelu.
Po podaniu należy:
- natychmiast wezwać pogotowie pod numerem 112 lub 999 i powiedzieć o podejrzeniu anafilaksji;
- ułożyć poszkodowanego z uniesionymi nogami, a przy nasilonej duszności pozostawić w pozycji ułatwiającej oddychanie;
- nie pozwalać mu chodzić, wstawać ani samodzielnie prowadzić pojazdu;
- sprawdzić drugą dawkę po 5-15 minutach, jeśli objawy nie ustępują lub nasilają się, o ile dostępna jest druga autostrzykawka i przewiduje to plan leczenia.
Po użądleniu pszczoły żądło należy możliwie szybko usunąć, najlepiej zeskrobując je krawędzią karty lub paznokciem.
Nie należy uciskać zbiorniczka palcami ani używać pęsety w sposób zwiększający ryzyko wtłoczenia jadu. Usunięcie żądła nie może jednak opóźniać podania adrenaliny, gdy występują objawy ogólne.
Po zastosowaniu autostrzykawki konieczna jest obserwacja w szpitalu, ponieważ reakcja może powrócić po chwilowej poprawie.
Osoba uczulona powinna nosić dwa urządzenia, znać ich termin ważności i przekazać bliskim instrukcję użycia. Adrenalina podana domięśniowo w udo jest bezpieczniejsza niż zwlekanie z leczeniem anafilaksji. Objawy ciężkiej reakcji alergicznej po użądleniu pszczoły to narastający obrzęk języka lub gardła, chrypka, duszność, świszczący oddech, uogólniona pokrzywka, osłabienie, zawroty głowy, spadek ciśnienia, wymioty albo utrata przytomności. Przy podejrzeniu anafilaksji adrenalinę podaje się natychmiast – nie czeka na pogorszenie stanu ani przyjazd pogotowia.
Jak użyć autostrzykawki z adrenaliną po użądleniu pszczoły?
Najpierw wezwij 112 lub 999 i powiedz, że podejrzewasz anafilaksję. Jeśli żądło pozostało w skórze, usuń je szybko paznokciem albo tępą krawędzią karty; nie opóźniaj jednak podania adrenaliny. Wyjmij autostrzykawkę z opakowania i zdejmij zabezpieczenie zgodnie z oznaczeniem na urządzeniu. Końcówkę aplikatora przyłóż do zewnętrznej części uda, mniej więcej w połowie jego długości. Można podać lek przez ubranie, o ile nie ma w tym miejscu grubych elementów, np. metalowy guzik czy telefon.
Mocno dociśnij autostrzykawkę do uda i utrzymaj ją przez czas wskazany w instrukcji konkretnego modelu – najczęściej parę sekund. Po wyjęciu urządzenia nie masuj miejsca wkłucia.
Zużytą autostrzykawkę przekaż ratownikom, aby znali dawkę i godzinę podania. Adrenalina jest leczeniem pierwszego wyboru; leki przeciwhistaminowe ani steroidy nie zastępują jej w anafilaksji. Ułóż poszkodowanego na plecach z uniesionymi nogami. Przy nasilonej duszności może przyjąć pozycję siedzącą z wyprostowanymi nogami, a kobieta w zaawansowanej ciąży – leżeć na lewym boku. Nie pozwalaj chodzić ani wstawać. Gdy po 5-15 minutach objawy nie ustępują lub nasilają się, a dostępna jest druga autostrzykawka, podaj kolejną dawkę w drugie udo. Do przyjazdu zespołu ratownictwa kontroluj oddech; przy jego braku rozpocznij resuscytację.
Nawet wyraźna poprawa nie wyklucza nawrotu reakcji, dlatego obserwacja medyczna jest konieczna. Po użyciu nie prowadź samodzielnie samochodu.