Inhalator proszkowy dostarcza lek do płuc bez użycia gazu nośnego. Przed inhalacją przygotuj dawkę zgodnie z instrukcją, wykonaj spokojny wydech z dala od urządzenia, a następnie mocno i głęboko zainhaluj lek przez ustnik. Wstrzymaj oddech na około 10 sekund, po czym powoli wypuść powietrze. Po zastosowaniu steroidu przepłucz usta wodą.
Inhalator proszkowy dostarcza lek do dróg oddechowych bez użycia propelentu, ale jego skuteczność zależy od prawidłowego przepływu wdechowego.
Dotyczy to osób leczonych z powodu astmy, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc oraz innych schorzeń wymagających terapii wziewnej. Instrukcja obsługi różni się między urządzeniami: inaczej przygotowuje się inhalator jednodawkowy, inaczej wielodawkowy, a jeszcze inaczej model z kapsułką. Dlatego technikę należy ćwiczyć z lekarzem, pielęgniarką lub farmaceutą i okresowo kontrolować, przede wszystkim po zmianie preparatu. Sam fakt, że dawka została uwolniona z urządzenia, nie oznacza jeszcze, że trafiła do oskrzeli.
Przygotowanie urządzenia i prawidłowy wdech
Przed inhalacją trzeba sprawdzić nazwę leku, termin ważności oraz licznik dawek. Urządzenie powinno być suche; wilgoć może powodować zbrylanie proszku i zmniejszać precyzję dawkowania. Należy przyjąć stabilną pozycję siedzącą lub stojącą, zdjąć osłonę ustnika i przygotować dawkę zgodnie z konstrukcją inhalatora: przesunąć dźwignię, obrócić element dozujący albo umieścić kapsułkę w komorze. Kapsułki nie wolno połykać ani wkładać do ust.
Najważniejsza zasada: wydech wykonuje się poza inhalatorem, a następnie szybko i głęboko wciąga powietrze przez ustnik. Przed przyłożeniem ustnika należy wykonać spokojny wydech, nie kierując go do urządzenia. Wargi powinny szczelnie obejmować ustnik, bez zasłaniania go językiem. Wdech musi być energiczny, ponieważ siła przepływu rozprasza cząstki proszku i umożliwia ich transport do oskrzeli. Po inhalacji poleca się wstrzymanie oddechu na około 5-10 sekund, a następnie powolny wydech. Przy preparatach zawierających glikokortykosteroid trzeba wypłukać usta i wypluć wodę.
Najczęstsze błędy ograniczające działanie leku
Do nieprawidłowości dochodzi podobnie jak w czasie przygotowania dawkii samego wdechu. Najczęściej pacjent wykonuje zbyt słaby lub zbyt płytki wdech, nie opróżnia płuc przed przyłożeniem ustnika albo wypuszcza powietrze do środka urządzenia. Taki wydech może zawilgocić proszek i zaburzyć kolejne dawkowanie. Błędem jest także zbyt wczesne przerwanie wdechu, nieszczelne ułożenie ust oraz wielokrotne „zasysanie” tej samej dawki bez wyraźnego zalecenia.
Przed każdą inhalacją należy zweryfikować trzy elementy:
- czy dawka została prawidłowo załadowana i licznik wskazuje dostępny lek;
- czy wydech nastąpił poza ustnikiem, a wdech był szybki, głęboki i szczelny;
- czy po zastosowaniu steroidu pacjent wypłukał jamę ustną.
Nie należy potrząsać inhalatorem proszkowym, myć go wodą ani przechowywać w wilgotnej łazience, chyba że producent wyraźnie dopuszcza takie postępowanie. Utrzymujący się kaszel, świsty lub brak poprawy mimo prawidłowej techniki wymagają konsultacji, ponieważ przyczyną może być źle dobrany lek, niewystarczająca dawka albo zaostrzenie choroby.
Przygotowanie dawki zależnie od konstrukcji inhalatora
Przed rozpoczęciem przygotowania umyj i dokładnie osusz ręce. Sprawdź nazwę leku, termin ważności oraz licznik dawek.
Inhalator powinien być suchy, czysty i nieuszkodzony. Nie przygotowuj go w zaparowanej łazience ani po kontakcie z wodą. Wilgoć może powodować zlepianie cząstek proszku i zmienić ilość leku dostarczaną do dróg oddechowych. Sposób załadowania dawki zależy od modelu. W inhalatorze wielodawkowym z blistrem najczęściej trzeba przesunąć dźwignię albo obrócić element dozujący do wyraźnego kliknięcia. Inhalatorów z komorą proszkową nie należy otwierać ani przestawiać wielokrotnie, ponieważ może to doprowadzić do utraty dawki. W modelach kapsułkowych kapsułkę umieszcza się w przeznaczonej do tego komorze, a następnie przebija przyciskiem zgodnie z instrukcją.
Kapsułki przeznaczonej do inhalacji nie wolno połykać ani wkładać do ustnika.
Nie każdy inhalator proszkowy należy wstrząsać. Czynność tę wykonuje się wyłącznie wtedy, gdy przewiduje ją instrukcja konkretnego urządzenia. Po załadowaniu dawki nie przechylaj inhalatora bez nie kieruj ustnika w dół, jeśli producent zaleca jego utrzymywanie w określonej pozycji. Zdejmij osłonę dopiero przed użyciem, aby nie zabrudzić ustnika. Nie dotykaj jego wnętrza palcami.
Czy trzeba wykonać wydech przed przyłożeniem ustnika?
Tak, ale wydech powinien zostać wykonany z dala od inhalatora. Wydychanie do ustnika zwiększa wilgotność i może naruszyć strukturę dawki. Najlepiej odsunąć urządzenie od twarzy, spokojnie wypuścić powietrze, a dopiero potem szczelnie objąć ustnik wargami. Nie należy wykonywać wydechu gwałtownie ani do przygotowanego inhalatora.
Jak postępować z kapsułką i licznikiem dawek?
Dla inhalatora kapsułkowego po umieszczeniu kapsułki trzeba aktywować mechanizm nakłuwający, najczęściej przez jednokrotne lub dwukrotne naciśnięcie przycisku.
Nie należy naciskać go w czasie inhalowania, ponieważ może to zablokować przepływ powietrza. Po użyciu sprawdź, czy kapsułka została opróżniona; jeśli pozostał w niej proszek, postępuj zgodnie z ulotką urządzenia, zamiast samodzielnie powtarzać dawkę. W inhalatorach z licznikiem upewnij się, że liczba wskazuje dostępną dawkę. Wskaźnik może zmieniać się dopiero po prawidłowym załadowaniu leku, dlatego jego odczyt nie zawsze potwierdza wykonanie inhalacji. Gdy licznik zbliża się do zera, przygotuj nowe urządzenie odpowiednio wcześnie. Elementów inhalatora nie myj pod bieżącą wodą; ustnik czyść metodą określoną przez producenta, najczęściej suchą ściereczką. Skuteczność inhalatora proszkowego zależy przede wszystkim od prawidłowego przepływu powietrza oraz właściwego przygotowania dawki.
Najczęstsze błędy w czasie stosowania inhalatora proszkowego
Inhalatory proszkowe uwalniają lek dzięki energicznemu wdechowi pacjenta. Nie zawierają aerozolu pod ciśnieniem, dlatego technika różni się od stosowanej przy inhalatorach ciśnieniowych.
Najczęstsze nieprawidłowości obejmują:
- Wykonywanie zbyt słabego lub powolnego wdechu, który nie rozprasza proszku i nie przenosi go do dolnych dróg oddechowych.
- Wypuszczanie powietrza do ustnika. Wilgoć z wydechu może zlepić proszek i zmniejszyć dostępną dawkę.
- Nieprawidłowe załadowanie dawki, na przykład niepełne przesunięcie dźwigni, niewłaściwe przekręcenie podstawy albo kilkukrotne manipulowanie mechanizmem.
- Wdech przez nos zamiast przez ustnik, często wynikający z nieszczelnego ułożenia warg.
- Brak zatrzymania oddechu po inhalacji, co skraca czas osadzania cząstek leku w oskrzelach.
- Pomijanie płukania jamy ustnej po przyjęciu wziewnego glikokortykosteroidu.
Przed przygotowaniem dawki należy usiąść lub stać z wyprostowanym tułowiem. Urządzenia nie powinno się przechylać, jeśli producent wymaga pozycji poziomej. Po otwarciu inhalatora pacjent powinien wykonać spokojny wydech poza ustnikiem, następnie szczelnie objąć go ustami i wykonać jeden szybki, głęboki wdech. Nie należy nabierać powietrza przez nos ani wydmuchiwać go do wnętrza urządzenia.
Najważniejszym parametrem jest odpowiedni szczytowy przepływ wdechowy, dobrze dobrze dostosowany do konkretnego modelu inhalatora. Osoby z ciężką obturacją mogą nie być w stanie wygenerować wystarczającej siły wdechu, mimo pozornie poprawnej techniki.
W takiej sytuacji lekarz lub farmaceuta powinien ocenić sposób inhalacji i sprawdzić inne urządzenie.
Po zakończeniu wdechu poleca się wstrzymanie oddechu na około 5-10 sekund, o ile pozwala na to stan pacjenta. Ustnik trzeba zamknąć zgodnie z instrukcją, przechowywać inhalator w suchym miejscu i czyścić go wyłącznie metodą dopuszczoną przez producenta.
Mycie wodą wielu inhalatorów proszkowych uszkadza mechanizm lub powoduje zawilgocenie proszku. Po prawidłowym użyciu inhalatora proszkowego należy wykonać spokojny, możliwie głęboki i szybki wdech przez ustnik, a następnie wyjąć urządzenie z ust. Oddech najlepiej wstrzymać na około 5-10 sekund, ponieważ w tym czasie cząsteczki leku mogą osiąść głębiej w drogach oddechowych, zamiast zostać natychmiast wydychane. Nie chodzi jednak o forsowanie bezdechu ani o doprowadzanie do duszności. Odpowiedź na pytanie, czy po inhalacji z inhalatora proszkowego trzeba wstrzymać oddech, brzmi: jest to zalecane, ale nie zawsze bezwzględnie konieczne.
Znaczenie ma technika wykonania wdechu, rodzaj urządzenia i substancja lecznicza. Instrukcja konkretnego inhalatora może zawierać odmienne zalecenia, dlatego powinna być traktowana jako nadrzędna.
Wstrzymanie oddechu po inhalacji proszkowej a działanie leku
Kilka sekund bezdechu zwiększa szansę, że dawka dotrze do małych oskrzeli. Jeśli pacjent nie potrafi zatrzymać oddechu przez 10 sekund, powinien zrobić to na tyle długo, na ile może bez dyskomfortu.
Krótsze wstrzymanie oddechu nadal może być lepsze niż natychmiastowy wydech.
Co zrobić, jeśli nie można zatrzymać oddechu po dawce proszku?
Nie należy powtarzać dawki samodziel dlatego, że bezdech trwał zbyt krótko. Przy chorobach obturacyjnych, nasilonej duszności, kaszlu lub ograniczonej pojemności płuc wstrzymanie oddechu może być trudne.
W takiej sytuacji najważniejszy pozostaje prawidłowy wdech: przed przyłożeniem ust do ustnika trzeba wykonać wydech poza urządzenie, a potem mocno i głęboko zassać powietrze z proszkiem. Nie wolno wydychać powietrza do inhalatora, ponieważ wilgoć może zlepiać lek i zaburzać kolejną dawkę. Po inhalacji należy spokojnie wyjąć ustnik, zatrzymać oddech w granicach własnych możliwości i dopiero potem powoli wypuścić powietrze. Jeżeli preparat zawiera wziewny glikokortykosteroid, po zakończeniu inhalacji trzeba wypłukać usta wodą i ją wypluć. Zmniejsza to ryzyko chrypki, podrażnienia gardła oraz kandydozy jamy ustnej. Gdy mimo instruktażu lek pozostaje na języku, pojawia się nasilony kaszel albo inhalator nie daje się prawidłowo obsługiwać, technikę powinien ocenić lekarz, pielęgniarka lub farmaceuta.
