Autor Radosław Śpiewak

Testy płatkowe (popularna w Polsce nazwa "testy naskórkowe" jest niepoprawna) służą do wykrywania alergii kontaktowej (opóźnionej) na związki drobnocząsteczkowe (hapteny): metale, leki, substancje zapachowe, żywice naturalne (propolis) i syntetyczne, składniki gumy i inne. Alergia kontaktowa leży u podłoża alergicznego kontaktowego zapalenia skóry (synonim: alergiczny wyprysk kontaktowy)...

Zastosowanie testów płatkowych

Testy płatkowe (ang. patch tests) służą potwierdzaniu alergii kontaktowej na metale, kosmetyki i perfumy, leki, gumy, materiały dentystyczne, tworzywa sztuczne, kleje, rośliny. Testy płatkowe w połączeniu z naświetleniem promieniami ultrafioletowymi - zwykle UVA, służą do wykrywania fotoalergii (fototesty płatkowe, ang. photopatch tests).

Testy płatkowe należy wykonać u każdego chorego z przewlekłym, swędzącym wypryskiem lub lichenizacją, jeżeli podejrzewa się, że przyczyną lub powikłaniem tej choroby może być alergia kontaktowa. Zakres wskazań do wykonania testów płatkowych obejmuje zatem: alergiczne kontaktowe zapalenie skóry (alergiczny wyprysk kontaktowy), wyprysk atopowy, wyprysk hematogenny, wyprysk pieniążkowaty, wyprysk potnicowy, wyprysk zawodowy, łojotokowe zapalenie skóry, wyprysk na podłożu suchości skóry, wyprysk na podłożu zastoju żylnego, zmiany zapalne wokół owrzodzeń podudzi, fotodermatozy ("uczulenie na słońce").

Gotowe substancje do testów płatkowych rozprowadzane są w postaci maści lub roztworów w aplikatorach przypominających strzykawki lub zakraplacze. Testowane substancje nakłada się na skórę za pomocą specjalnych komór umocowanych na hipoalergicznym przylepcu. Komory wypełnia się testowanymi substancjami, a następnie nakleja na skórę grzbietu (dzień pierwszy badania: D1). W trakcie testów nie można moczyć pleców, należy również unikać gwałtownych ruchów i przepocenia. Substancje pozostawia się na skórze badanego przez 48 godzin. Po usunięciu przylepca z komorami, nadmiar substancji testowej usuwa się przez przyłożenie bibuły filtracyjnej. Oceny reakcji skórnej dokonuje się bezpośrednio po zdjęciu przylepców (trzeci dzień badania, około 48 godzin po założeniu), oraz w kolejnych dniach (D4 oraz D5 lub D7, czyli po około 72 oraz 96 lub 168 godzinach od naklejenia komór z haptenami na skórę).

Ryc. 1.
Plaster do aplikacji testów płatkowych z komorami IQ Ultra (Chemotechnique Diagnostics)
wypełnionymi substancjami testowymi. W takiej postaci plaster jest gotowy do naklejenia na plecy badanego.

Ryc. 2.
Plastry IQ Ultra naklejone na plecy badanego.

Ryc. 3.
Plecy pacjenta z widocznymi dodatnimi odczynami w testach płatkowych.
Testy płatkowe wykonał autor w Ambulatorium Dermatologicznym 'dermatolog.eu' w Krakowie.

Interpretacja wyników testów płatkowych

Zapis i interpretacja wyników wymaga doświadczenia, ponieważ opiera się głównie na ocenie dość zróżnicowanej morfologii zmian. W zapisie odczynów skórnych ogólnie przyjęty jest system Międzynarodowej Grupy Badającej Wyprysk Kontaktowy (ICDRG), w którym "-" oznacza brak odczynu skórnego, "?" (lub "?+") - reakcję wątpliwą, "+" - słabą reakcję z obecnością rumienia, nacieku i grudek, ale bez pęcherzyków, "++" oznacza silny odczyn z pęcherzykami, "+++" - wybitny odczyn z obecnością pseudopęcherzy (powstają przez łączenie się pęcherzyków) lub nadżerek (pękanie pęcherzyków i pseudopęcherzy). Odczyny z błyszczącą, jakby "wyługowaną" powierzchnią lub obecnością krostek uznaje się za podrażnieniowe i oznacza symbolem "IR".

Ryc. 4.
Zapis wyników testów płatkowych według Międzynarodowej Grupy Badającej Wyprysk Kontaktowy
(ICDRG - International Contact Dermatitis Research Group).

Testy płatkowe z substancjami własnymi

Testy płatkowe z substancjami własnymi są konieczne w przypadku podejrzenia uczulenia kontaktowego na substancje, które nie występują w komercyjnie dostępnych zestawach. Testy płatkowe można wykonywać między innymi z kosmetykami, lekami zewnętrznymi itd. Niedopuszczalne jest wykonywanie testów z substancjami żrącymi (kwasy, ługi) oraz drażniącymi (detergenty, rozpuszczalniki). Substancje o nieznanym składzie, w przypadku których nie można wykluczyć działania drażniącego, żrącego lub toksycznego również nie mogą być stosowane w testach.

Ograniczenia metody

Podobnie jak w przypadku innych testów skórnych, testy płatkowe (testy naskórkowe) należy wykonywać w okresie remisji choroby, na skórze zdrowej. Niektóre leki mogą powodować fałszywe odczyty w testach płatkowych. Kortykosteroidy oraz inne leki hamujące odporność komórkową powinny być odstawione na 2-3 tygodnie przed badaniem. Również antybiotyki o działaniu hamującym migrację limfocytów i makrofagów (penicyliny, tetracykliny itd.) nie powinny być podawane na 2 tygodnie przed badaniem.

Przeciwwskazania

Testów nie wykonuje się na skórze zmienionej chorobowo oraz u osób w ciężkim stanie ogólnym. Przeciwwskazaniem do wykonania testów są ostre choroby infekcyjne, choroby z autoagresji oraz nowotwory złośliwe. Nie ma dowodów szkodliwego wpływu wykonania testów płatkowych podczas ciąży, jednak zgodnie z zasadą maksymalnej ostrożności testy u ciężarnych wykonuje się tylko w wyjątkowych przypadkach.