Page created 1 January 2007, last updated: 22 September 2007.

Teresa Małaczyńska

Oddział Przewlekłych Chorób Płuc i Alergii, Szpital Dziecięcy w Gdańsku

Pierwszą manifestacją choroby atopowej w wieku niemowlęcym jest alergiczne zapalenie jelit lub atopowe zapalenie skóry. U podłoża tych schorzeń najczęściej leży uczulenie na mleko lub białko jaja, które z kolei najbardziej predysponuje do rozwoju alergii wziewnej i astmy oskrzelowej. Wg wielu badaczy ok. 40% niemowląt z AZS rozwija astmę oskrzelową do 3-4 r.ż., przy obciążeniu rodzinnym chorobą atopową odsetek ten rośnie nawet do 80%. Od ponad 10 lat naturalną ewolucję choroby atopowej określano pojęciem "marszu alergicznego". Oznaczało to, że objawy pojawiały się w określonym wieku, utrzymywały się przez lata i często w miarę upływu czasu obserwowano tendencję do spontanicznej remisji lub zmiany lokalizacji narządowej. Najlepszym przykładem "marszu alergicznego" jest przejście atopowego zapalenia skóry (AZS) w kierunku astmy oskrzelowej.

Istotą tego badania była wczesna prewencja lewocetyryzyną u ponad 500 dzieci z AZS, uczulonych na pyłki traw i roztocza kurzu domowego. Nie wykazano żadnego protekcyjnego wpływu na rozwój astmy. "Marsz" rozpoczyna się dużo wcześniej, przed pojawieniem się pierwszych objawów klinicznych. Dlatego badania powinny być ukierunkowane na opracowanie wytycznych dotyczących profilaktyki pierwotnej, mających na celu niedopuszczenie do rozwoju uczulenia. Unikanie alergenu w czasie ciąży i w okresie poporodowym całkowicie nie spełniło oczekiwań w zakresie profilaktyki pierwotnej i wtórnej. Sprawą otwartą pozostaje problem, kogo taką opieką profilaktyczną objąć, czy tylko dzieci wysokiego ryzyka alergologicznego, czy całą populację. Większość dzieci z uczuleniem atopowym, z nawracającym wheezingiem lub astmą we wczesnym dzieciństwie nie należy do grupy wysokiego ryzyka rozwoju choroby atopowej. Dlatego niektóre zalecenia profilaktyczne, powinny jednak dotyczyć całej populacji, a dodatkowe zalecenia powinny być rekomendowane tylko dla osób wysokiego ryzyka.

Obecnie uważa się, że podejście do "marszu alergicznego" w dzieciństwie było zbyt dużym uproszczeniem naturalnej historii choroby atopowej i alergicznej. Wykazano, że dzieci z AZS i wheezingiem mają znacznie bardziej upośledzoną czynność płuc niż dzieci tylko z AZS lub tylko z wheezingiem. Sugeruje to, że są to dwa różne fenotypy choroby atopowej, a nie ewolucja AZS w kierunku astmy oskrzelowej. Wg Wahna zamiast pojęcia "marsz" powinniśmy używać raczej pojęcia "maraton", który jest efektem interakcji pomiędzy szerokim wachlarzem genów oraz ekspozycją na alergeny, przy współdziałaniu innych czynników torujących, np. infekcji. Udział czynników genetycznych oceniana jest na ok. 60%, co sugeruje poważny udział czynników środowiskowych. Na geny jak dotąd nie mamy wpływu. W efekcie osobnicy stają się różnymi "uczulonymi fenotypami", z objawami klinicznymi lub są klinicznie "niemi".

Kontrowersje dotyczące "marszu" wyniknęły z wieloośrodkowego badania klinicznego EPAAC. Istotą tego badania była wczesna prewencja lewocetyryzyną u ponad 500 dzieci z AZS, uczulonych na pyłki traw i roztocza kurzu domowego. Nie wykazano żadnego protekcyjnego wpływu na rozwój astmy. "Marsz" rozpoczyna się dużo wcześniej, przed pojawieniem się pierwszych objawów klinicznych. Dlatego badania powinny być ukierunkowane na opracowanie wytycznych dotyczących profilaktyki pierwotnej, mających na celu niedopuszczenie do rozwoju uczulenia. Unikanie alergenu w czasie ciąży i w okresie poporodowym całkowicie nie spełniło oczekiwań w zakresie profilaktyki pierwotnej i wtórnej. Sprawą otwartą pozostaje problem, kogo taką opieką profilaktyczną objąć, czy tylko dzieci wysokiego ryzyka alergologicznego, czy całą populację. Większość dzieci z uczuleniem atopowym, z nawracającym wheezingiem lub astmą we wczesnym dzieciństwie nie należy do grupy wysokiego ryzyka rozwoju choroby atopowej. Dlatego niektóre zalecenia profilaktyczne, powinny jednak dotyczyć całej populacji, a dodatkowe zalecenia powinny być rekomendowane tylko dla osób wysokiego ryzyka.