In EnglishInstytut Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie
Praca opublikowana w: R. Śpiewak (Redaktor): "Pyłki i Pyłkowica: Aktualne Problemy". Instytut Medycyny Wsi w Lublinie 1995, str. 11-12.
Powrót do spisu treści książki
W ostatnich dziesiątkach lat sygnalizowane jest przez lekarzy nasilenie się wrażliwości na czynniki alergogenne, w tym pyłek roślin i zarodniki grzybów. Zjawisko to występuje szczególnie w krajach uprzemysłowionych i na obszarach zurbanizowanych. W wielu krajach od lat czterdziestych dwudziestego wieku prowadzi się, zakrojone niekiedy na szeroką skalę, badania nad zawartością pyłku roślin i zarodników grzybów w powietrzu i rozbudowuje się sieć stacji pomiarowych. Natomiast w Polsce badania w tym zakresie wykonywane były dotychczas tylko sporadycznie i przez ograniczone zwykle do kilku miesięcy w roku okresy, i do tego w przypadkowych miejscach. Od lat osiemdziesiątych (1982) prowadzone są w Krakowie, a następnie w Rabce i innych punktach, systematycznie przez cały rok, badania metodą grawimetryczną, a ostatnio także metodą wolumetryczną. Ze względu na fizyczno-geograficzne, klimatyczne i geobotaniczne zróżnicowanie kraju, dzięki dotacji Komietu Badań Naukowych, podjęto w 1995 roku badania obu metodami w celu opracowania projektu sieci pomiarów aerobiologicznych, która przynajmniej w ogólnych zarysach dostarczałaby informacji o zagrożeniu alergogennym aeroplanktonem pochodzenia roślinnego w odniesieniu do zróżnicowania krajobrazu Polski. Ze względu na kosztowną aparaturę do pomiarów metodą wolumetryczną oraz koszty analiz palinologicznych pomiary całoroczne wykonuje się w pięciu punktach wzdłuż transektu północ-południe, tj. w Poznaniu, Warszawie, Ostrowcu Świętokrzyskim, Krakowie i Zakopanem. Badania takie prowadzone są także w Gdańsku i Rabce w ramach badań własnych. Ponadto osobną sieć dla tygodniowego prognozowania zagrożenia przez pyłek roślin w sezonie wegetacyjnym zorganizował dr Piotr Rapiejko z Warszawy.
Na podstawie dotychczasowych wyników badań aerobiologicznych w krajach, w których prowadzono obserwacje od wielu lat, oraz badań własnych, nasuwa się wniosek, iż zawartość pyłku roślin w powietrzu jest zmienna w poszczególnych latach w tym samym punkcie pomiaru. Zmienność dotyczy przede wszystkim stosunków ilościowych, a także czasu pojawiania się i uzyskiwania wartości maksymalnych przez pyłek poszczególnych taksonów w rocznych cyklach klimatycznych. Szczególnie ważnymi czynnikami oddziałującymi na skład aeroplanktonu w punktach pomiarów są: roślinność w najbliższym i dalszym otoczeniu oraz pogoda. Warunki pogodowe w znacznym stopniu wpływają na kwitnienie roślin oraz rozprzestrzenianie się pyłku w atmosferze. Od szaty roślinnej zależy skład jakościowy i ilościowy aeroplanktonu. Zależności te nie są jednak proste. Stąd pomiary aeroplanktonu wykonywane w jednym punkcie, zwłaszcza gdy są wykonywane przez krótki okres, nie mogą być miarodajną podstawą uogólnień i wniosków zbyt daleko idących. Konieczne są wieloletnie, porównywalne obserwacje, na podstawie których można będzie stwierdzić charakterystyczne cechy i właściwości oraz wyodrębnić ewentualne zróżnicowanie regionalne obszaru kraju. Stąd wyłania się postulat integracji badań i racjonalizacji umiejscowienia punktów pomiarów aeroplanktonu. Postulat ten nie wyklucza możliwości prowadzenia badań poza siecią ogólnokrajową w poszczególnych przypadkach i w miarę posiadania odpowiednich środków.
Z analiz wyników pomiarów aeroplanktonu od początku bieżącego roku w Zakopanem, Krakowie, Ostrowcu Świętokrzyskim i Poznaniu wynika, że pyłek większości stwierdzanych w analizach taksonów występuje we wszystkich punktach. W większych ilościach występuje i osiąga maksima prawie równocześnie. Odchylenia mieszczą się w kilku dniach (mniej niż 10 dni). Wyraźne różnice ujawniają się w stosunkach ilościowych. Bardzo wysokie wartości poza Zakopanem wykazują w pozostałych punktach: Alnus, Betula, Pinus, Poaceae, Urtica. W Zakopanem zaś Picea i Fagus. W tym punkcie pomiarów jest mniej stwierdzonych taksonów i mniejsze są ilości pyłku większości taksonów.
Powrót do spisu treści książki
© Radosław Śpiewak (kod źródłowy).
Ta strona jest częścią serwisu alergologia.org
Strona utworzona 8 lutego 2006, ostatnio zmodyfikowana 9 lutego 2006.