Autor Radosław Śpiewak

Napadowe obrzęki skóry twarzy i kończyn, tkanek miękkich krtani, gardła i przewodu pokarmowego mogą w najcięższych przypadkach prowadzić do zagrożenia życia. Jedną z niedocenianych przyczyn takich zaburzeń są niedobory składowych dopełniacza: inhibitora esterazy C1 (C1INH) i inaktywatora C3a (C3INA). C1INH jest glikoproteiną składającą się pojedynczego łańcucha peptydowego, hamującą działanie fragmentów C1s i C1q. Krytyczne stężenie C1INH, poniżej którego mogą się już rozwijać opisane dolegliwości, oceniono na około 20% normy wynoszącej 0,25 +/- 0,05 g/l. Niedobór C1INH jest przyczyną niekontrolowanego trawienia C2 i C4 przez aktywowany składnik C1. Prowadzi to do rozszczepienia składnika C2 z uwolnieniem fragmentu C2b. Efektem działania C2b jest wzrost przepuszczalności naczyń.

Wrodzony niedobór C1INH

Wrodzony obrzęk naczynioruchowy wynikający z defektu C1INH jest najbardziej powszechną chorobą wynikającą z niedoboru dopełniacza. Defekt ten podlega dziedziczeniu dominującemu i występuje w dwóch odmianach. Podłoże molekularne typu I nie jest jednolite a większość mutacji (ponad 85%) objawia się brakiem syntezy C1INH. W typie II stwierdza się obecność nieaktywnej, zmutowanej w obrębie miejsca katalitycznego, proteiny. Nabyty niedobór C1INH Opisano ponadto obrzęk naczynioruchowy na podłożu nabytego niedoboru C1INH. Podobnie jak wrodzony dzieli się on na dwa podtypy. Typ I polega na wzmożonym katabolizmie C1IHN i często wiąże się z chorobami rozrostowymi. Za przyczynę niedoboru w typie II uważa się wytwarzanie autoprzeciwciał skierowanych przeciw C1INH.

Niedobór inaktywatora C3a

Niedobór C3INA prowadzi do osłabienia inaktywacji składnika C3a, głównej składowej anafilatoksyny - zespołu produktów aktywacji dopełniacza o istotnej roli w inicjowaniu anafilaksji, skurczu mięśni gładkich i chemotaksji komórek zapalnych.

Reakcje podobne do wyżej opisanych mogą wystąpią również przy zachowanej równowadze między składowymi komplementu. U podłoża tych zjawisk leży aktywacja układu na drodze klasycznej, alternatywnej lub pośrednio, poprzez aktywację kaskady krzepnięcia. Także jodowane środki kontrastujące stosowane w radiologii mogą wyzwalać kaskadę dopełniacza na drodze alternatywnej, jak również pośrednio poprzez aktywację układu krzepnięcia. W wyniku zachodzących zmian powstają znaczne ilości anafilatoksyny (C3a, C4a, C5a). Powoduje ona degranulację bazofilów i komórek tucznych z wydzieleniem histaminy i innych mediatorów reakcji alergicznej.

Podczas składowania dożylnych roztworów gammaglobuliny oraz białek osocza powstają agregaty immunoglobuliny G, które posiadają zdolność łączenia się i uczynnienia składowej C1 dopełniacza. Ponadto niektóre dożylne anestetyki (propanidyd, altezyna, tiopental) i morfinę podejrzewa się o aktywację składowej C3 i properdyny (droga alternatywna). Z powyższego opisu wynika, że układ dopełniacza odgrywa istotną rolę w patomechanizmie obrzęku naczynioruchowego. Te same mechanizmy mają kluczowe znaczenie w rozwoju wstrząsu anafilaktycznego po podaniu rentgenowskich środków kontrastujących oraz dożylnych anestetyków.