Nawigacja: alergologia.org > artykuły > nadwrażliwość na niesteroidowe leki przeciwzapalne
Niektóre spośród niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NSLPZ), u osób wrażliwych mogą wywołać napad astmatyczny, pokrzywkę, a także inne objawy - świąd i przekrwienie spojówek, łzawienie, nieżyt nosa, zapaść, wstrząs. Przyczyn rozwinięcia tych objawów po zażyciu NSLPZ upatruje się w zjawiskach niealergicznych i tylko u nielicznych chorych wykazano obecność w surowicy IgE swoistego dla danej substancji dowodzącą zaistnienia "klasycznej" alergii.
Spośród konkurencyjnych teorii mających wyjaśnić patomechanizm zjawisk zachodzących w pozostałych przypadkach najbardziej udokumentowana jest hipoteza zaburzenia równowagi metabolizmu kwasu arachidonowego (KA). KA ulega przemianom biochemicznym na dwóch alternatywnych drogach. Na szlaku cyklooksygenazy (COG) z KA powstają prostaglandyny a w cyklu lipoksygenazowym - leukotrieny. COG jest enzymem o aktywności oksygenazy i katalazy, co do którego struktury badacze nie są jednomyślni sugerując budowę dimeryczną lub tetrameryczną, przy czym wykazano, że już monomery posiadają aktywnośą enzymatyczną. Oprócz miejsca katalitycznego do którego przyłącza się cząsteczka KA postuluje się istnienie miejsca allosterycznego COG z którym bezpośrednio wiążą się NSLPZ zmniejszając na drodze zmian konformacyjnych powinowactwo enzymu do substratu (KA).
W odróżnieniu od innych NSLPZ, kwas acetylosalicylowy powoduje nieodwracalne zahamowanie aktywności COG poprzez acetylację seryny współtworzącej miejsce katalityczne enzymu. Przeniesienie reszty acetylowej następuje po połączeniu grupy salicylowej kwasu acetylosalicylowego z miejscem allosterycznym COG. Acetylacji miejsca katalitycznego COG przez kwas acetylosalicylowy zapobiega podanie zwierzętom doświadczalnym kwasu salicylowego, diflunisalu, sulfinpyrazonu lub indometacyny. Obecnośą grupy hydroksylowej w pozycji "orto" powyższych związków wydaje się mieć kluczowe znaczenie dla ich właściwości ochronnych. Allosteryczne działanie pierścienia benzenu (brak grupy OH) zmniejsza powinowactwo enzymu do kwasu arachidonowego, nie zapobiega natomiast acetylacji seryny w miejscu katalitycznym przez kwas acetylosalicylowy.
Substancje o działaniu prewencyjnym posiadają dodatkowy podstawnik na pierścieniu aromatycznym "zasłaniający" centrum aktywne COG przed kontaktem z resztą acetylową kwasu acetylosalicylowego. Rolę tę przypisuje się właśnie hydroksylowej reszcie zlokalizowanej w pozycji "orto" pierścienia. Kwas benzoesowy, którego grupa hydroksylowa jest związana z resztą karboksylową, nie ma wpływu na powinowactwo COG do kwasu acetylosalicylowego i nie zapobiega jego blokującemu efektowi na cyklooksygenazę. Posiadający wyłącznie grupę hydroksylową fenol hamuje syntezę prostaglandyn pozostając bez wpływu na interakcję kwasu acetylosalicylowego z enzymem. W przypadku substancji z grupą -OH i dodatkowym podstawnikiem pierścienia aromatycznego w cząsteczce (salicylan metylowy, L 8027, kwas 2-hydroksybezoesowy i kwas 2,6- dwuhydroksybenzoesowy) potwierdzono zarówno wpływ hamujący na syntezę prostaglandyn jak i zapobieganie skutkom podania kwasu acetylosalicylowego.
Inhibitory COG powodują zmniejszenie syntezy prostaglandyn szeregu 2, co biorąc pod uwagę ich rolę w organizmie jako mediatorów reakcji zapalnej, w wielu przypadkach jest pożądane (np. w przewlekłych zapaleniach, bólach stawowych i mięśniowych). Zablokowanie tej drogi metabolicznej powoduje przesunięcie równowagi na korzyść lipoksygenazy prowadząc do wzmożonej syntezy leukotrienów LTC4, LTD4 i LTE4 które wykazują silne działanie kurczące mięśniówkę gładką oskrzeli i obrzękotwórcze. Dla większości zażywających NSLPZ nie ma to znaczenia klinicznego. U osób predysponowanych dochodzić może jednak do ciężkich reakcji zagrażających niekiedy życiu. Przyczyn takiej osobniczej nadwrażliwości upatruje się w zwiększeniu wrażliwości COG na działanie NSLPZ w wyniku infekcji wirusowych albo w zwiększonej odczynowości dróg oddechowych na leukotrieny u osób predysponowanych. Opisane wyżej reakcje, oprócz NSLPZ, wywołać mogą również tartrazyna i erytrozyna - syntetyczne barwniki dodawane do produktów spożywczych.
Komentarz: O nadwrażliwości na niesterydowy lek przeciwzapalny meloksykam można również przeczytać w omówieniu artykułu Reakcja anafilaktyczna na meloksykam w dziale Journal Scan serwisu alergologia.org.
Ta strona jest częścią serwisu alergologia.org
© Radosław Śpiewak, wszystkie prawa zastrzeżone.
Dokument utworzony 25 grudnia 1995, ostatnia aktualizacja 1 listopada 2006.
Tylko do użytku osobistego. Koniecznie przeczytaj zastrzeżenie praw autorskich oraz wykluczenie odpowiedzialności!